Chữ Dda trong chữ Chăm

Chữ này biểu thị âm d của Chăm Đông với luồng hơi đi vào trong.

Tên Unicode gọi chữ này là “Dda”, còn chính tả Chăm Đông xếp nó vào âm d implosive, viết là /ɗ/ trong IPA. Khi phát âm, dây thanh khép lại trong lúc luồng hơi đi vào. Chữ Chăm là abugida: mỗi phụ âm có sẵn một nguyên âm; dấu nguyên âm và phụ âm trung gian giúp tạo thành âm tiết hoàn chỉnh.

Chữ Chăm phát triển từ chữ Pallava, một hệ chữ cổ ở miền nam Ấn Độ, khoảng 200 CE khi các tôn giáo Ấn Độ lan rộng ở Đông Nam Á. Bia ký C.174 ở Đông Yên Châu được mô tả là ghi chép bằng tiếng Chăm cổ nhất còn lại, có thể có từ thế kỷ thứ tư; các mốc này nói về truyền thống chữ viết và ghi chép, không phải hình dạng hiện đại chính xác của ꨙ. Bia ký thời kỳ đầu ghi việc lập và trùng tu đền, hiến đất và văn bản nghi lễ; các bản chép tay về sau lưu giữ văn học, tài liệu và kinh văn.

Chăm Đông hay Chăm Tây?

Đây là hai truyền thống có liên hệ nhưng khác cách viết và cộng đồng đọc.

Một đề xuất Unicode năm 2019 cho biết văn bản Chăm Đông có thể không hiểu được đối với người đọc Chăm Tây. Chăm Tây cũng được viết bằng chữ Jawi, dựa trên chữ Ả Rập, và bằng cách chuyển tự Latin không chính thức. Vì vậy, ꨙ không phải chữ thay thế trung tính trong văn bản Chăm Tây.

Từ giữa thế kỷ 19, tiếng Mã Lai Jawi phổ biến hơn trong phần lớn cộng đồng Hồi giáo Chăm ở Campuchia, còn bản thảo Hồi giáo viết bằng chữ Chăm trở nên ít phổ biến. Cộng đồng Imam San duy trì việc bảo tồn bản thảo như một sinh hoạt cộng đồng và cách gìn giữ bản sắc.