Hebreeuws rafe-teken

Het geeft meestal de zachtere uitspraak van een Hebreeuwse medeklinker aan.

In de Tiberische leestraditie, waarin Joodse schrijvers vastlegden hoe Hebreeuws werd gelezen, markeert rafe de lichte kant van het contrast met dagesj. Bij deze klank wrijft lucht door een nauwe opening; bij een plofklank wordt de lucht kort geblokkeerd. Rafe gaf ook andere uitspraakaanwijzingen. Als twee aangrenzende letters het nodig hebben, kan één streep ertussen staan, al verschillen de handschriften. Mappiq is de naam voor dezelfde punt binnenin wanneer die aangeeft dat ה een medeklinker is.

De Tiberische leestekens kregen vorm in het laatste derde deel van het eerste millennium na Christus. De oudste bewaard gebleven Hebreeuwse Bijbelhandschriften met gedateerde slotnotities komen uit de tiende eeuw; de Codex van Aleppo werd rond 930 geschreven. Rafe legt een leestraditie naast de medeklinkers vast, zonder een nieuwe alfabetletter toe te voegen. Toen die mondelinge traditie vervaagde, lazen latere gemeenschappen de tekens volgens hun eigen uitspraaktradities.

Hoe werkt rafe in het Jiddisch?

In de standaardspelling van het Jiddisch onderscheidt het medeklinkerklanken.

Hier staat פֿ voor de f-klank en פּ voor de p-klank. In sommige woorden van Hebreeuwse oorsprong kan בֿ een v-klank aangeven, tegenover ב zonder teken. Dezelfde streep die een Hebreeuwse leestraditie begeleidde, markeert in het Jiddisch dus spellingverschillen.

In de tekstvolgorde moet rafe direct na de Hebreeuwse basisletter staan. Lettertypen plaatsen Hebreeuwse tekens verschillend; tekstnormalisatie, waarbij tekens in een standaardvolgorde worden gezet, kan ook de weergave van volledig gevocaliseerde Bijbelwoorden veranderen.