Küçük Kitan yazısı 18C18 karakteri

Araştırmacılar bu Kitan işaretini bi diye okuyor; bu, yeniden oluşturulmuş bir ses değeridir, çevrilecek bir sözcük değildir. Orta Çağ’da kullanılan bu yazı, Kitan dilini yazmak için ses işaretlerini sözcük kümelerinde birleştiriyor, ayrıca bütün sözcükleri gösteren işaretler kullanıyordu. Çevresindeki yazıt, işaretin görevini anlamaya yardımcı olur.

Metin simgesi

𘰘 ne anlama gelir

Yeniden oluşturulmuş bi sesini gösteriyor. 2019 tarihli bir çalışma, okunuşunu Latin harfleriyle yaklaşık bir ses gösterimi olan bi biçiminde veriyor.

Kitan yazısında ses işaretleri sözcük kümeleri oluşturur; bütün sözcükleri gösteren işaretler tek başına durabilir. Birçok okunuş hâlâ bilinmiyor ve yazı 2026 itibarıyla yalnızca kısmen çözülebilmiş durumda.

Bu yazı ne zaman ve neden oluşturuldu?

Kitan dilini yazmak için yaklaşık 925’te geliştirildi. Geleneksel anlatı, yazının oluşturulmasını Yelü Diela’ya bağlar ve görünüşleri pek benzemese de Uygur yazısından esinlenildiğini söyler. Tarihi güvenle belirlenebilen en eski metin, 1053 tarihli taş bir mezar yazıtıdır; tarihi bilinen örnekler 1175’e kadar uzanır.

Kitan hükümdarları büyük ve küçük yazıları kullanıyordu. Cürcen yönetimindeki Jin döneminde Kitan yazısı kullanılmaya devam etti; Cürcenler de Kitan yazılarını örnek alarak kendi yazı sistemlerini geliştirdi.