Hamsa

Nazardan korunma ve bir şans dileği.

Hamsa bir el işareti değil, bir tılsım. Parmakları bitişik düz bir el gösterir; başparmak ile serçe parmak aynı görünsün diye çoğu zaman simetrik çizilir ve avucunda neredeyse hep bir göz vardır. Kapıya asılır, kolye olarak takılır, dikiz aynasından sallanır ve nazarı uzak tutar: kıskanç, hatta hayran bir bakışın bakılan kişiye, çocuğa ya da eşyaya uğursuzluk getireceği inancını Türkiye'de kimseye anlatmaya gerek yok.

Emoji de sohbette aynı işi görür. Bebek, yeni araba, yolculuk, sınav ya da hastalık haberinin altına konur ve «hayırlısı olsun, nazar değmesin» der; tıpkı tahtaya vurmak ya da «maşallah» demek gibi.

Hamsa kimin simgesi?

Orta Doğu ve Kuzey Afrika'nın Yahudileri, Müslümanları ve Hristiyanları hep birlikte kullanır.

Adı Arapça hamse, yani «beş» sözcüğünden gelir; beş parmağı anlatır. Yahudiler onu İbranicedeki «beş», hameş diye de anar. Müslüman toplulukta Hz. Muhammed'in kızından dolayı Fatma Ana eli denir; Türk halk kültüründe bu el bereket, bolluk ve şifayla da ilişkilendirilir. Yahudiler Hz. Musa'nın kız kardeşinden dolayı Miryam'ın eli der; bölgedeki bazı Hristiyanlar Meryem'in eli. Açık el muhtemelen üç dinden de eskidir: antik Kartaca'nın taşlarında el motifleri vardır, ama bugünkü hamsaya ne kadar doğrudan bağlandıkları tartışmalıdır. Türkiye'de nazar boncuğu kadar yaygın değildir, ama takılarda ve çarşılarda sık görülür.

Dışarıdan bakan biri için önemli olan şu: birçok kişi için bir halk tılsımıdır, bazıları içinse gerçek bir dini anlam taşır. Herkese satılır ve birçok aile için köklü bir korunma geleneğidir; onu sırf desen değil, iyi niyetle yapılmış bir şey olarak görün.

Biri 🪬 gönderince ne demek istiyor?

Sana korunma ya da şans diliyor.

Uçuş, iş görüşmesi, hamilelik, ameliyat ya da herhangi bir iyi haberden söz ettiğinde 🪬, karşı tarafın sözlerinin yanına koyduğu küçük tılsımdır: «umarım iyi geçer, hiçbir şey bozmasın». Bazen yanında 🧿, yani nazar boncuğu da olur; o da hemen hemen aynı dileği taşır.

El sallama, çak bir beşlik ya da «dur» diye okuma. Avuçtaki göz işaretidir: 2026 itibarıyla büyük platformlar eli gözlü çizer ve gözlü el tılsımdır.