Mongolska litera E

W układzie Microsoft Traditional Mongolian (MNS) naciśnij E. Udokumentowana metoda Mongolfont również przypisuje ᠡ do małej litery e. Wpisuj litery po kolei; krój pisma wybierze formę początkową, środkową, końcową lub samodzielną.

W niektórych zapisach bezpośrednio przed końcowym ᠡ występuje niewidoczny mongolski separator samogłoskowy (MVS). Ten dodatkowy znak sprawia, że litera nie łączy się z poprzedzającą spółgłoską.

Dlaczego mongolskie e zmienia kształt?

Widoczna forma zależy od pozycji i sąsiednich liter. Tradycyjne pismo mongolskie zapisuje się pionowo, a litery łączą się jak w piśmie odręcznym. ᠡ ma formę początkową, środkową, końcową i samodzielną; jej końcowa kreska może zależeć od poprzedzającej spółgłoski.

ᠡ jest samogłoską przednią, wymawianą z językiem przesuniętym ku przodowi jamy ustnej. W harmonii samogłoskowej języka mongolskiego samogłoski dzielą się na grupy, a ᠡ należy do grupy przedniej. Pomaga to ustalać formę niektórych spółgłosek wymawianych dalej w głębi jamy ustnej. We współczesnej mowie mongolskiej samogłoski poza pierwszą sylabą mogą słabnąć lub zanikać, dlatego zapisane ᠡ nie zawsze brzmi jak pełna samogłoska.

Skąd pochodzi pismo mongolskie?

Pismo mongolskie przyjęło obecną formę pod wpływem tradycji sogdyjskiej i ujgurskiej. Pismo sogdyjskie było używane w Azji Środkowej i wpłynęło na pismo ujgurskie. Mongołowie zaadaptowali wywodzące się z niego pionowe pismo odręczne. Ta litera należy do tej odziedziczonej tradycji. Stela Jisüngge to kamienny pomnik z inskrypcją. Przyjmuje się, że pochodzi z lat 1224–1225; jest najstarszym zachowanym przykładem pisma mongolskiego w tym systemie.

Władcy mongolscy używali tego pisma w administracji: spisywali w nim edykty, tłumaczyli je dla odbiorców, pieczętowali i archiwizowali. Późniejsze reformy skłoniły niektóre społeczności mongolskie do przejścia na pismo łacińskie lub cyrylicę. W 2025 roku badacze opisywali pismo pionowe jako żywy system pisma i znak kultury narodowej.