Etiyopya hecesi Xee

Amharcada hafif bir h soluğunun ardından “ev” sözcüğündeki e sesi gelir. Latin harfli çevriyazımda “he” yazılır; 2011 tarihli bir Tigrinya çevriyazım tablosu aynı karakteri “hé” olarak verir.

Unicode adı “XEE” karakteri tanımlar; Etiyopya yazısını kullanan her dilde nasıl okunacağını göstermez.

ኄ, Etiyopya yazısının parçası hâline nasıl geldi?

Yalnızca ünsüzleri yazan bir sistemden abugidaya dönüşen yazı geleneğine aittir. Bu geleneğin Etiyopya’daki ilk yazılı kanıtları arasında, Güney Arabistan tarzı bir ünsüz yazısıyla yazılmış sözde Saba yazıtları bulunur; bunlar MÖ 8. veya 7. yüzyıla tarihlenir. Bağımsız bir Etiyopya ünsüz yazısı MS 1.–3. yüzyıllarda ortaya çıktı; MS 4. yüzyıla gelindiğinde her işaretin bir ünsüzü ve bir ünlüyü birleştirdiği abugidaya dönüştü. Bu tarihler yazı sisteminin geçmişini anlatır, ኄ’nin ilk ortaya çıkışını değil.

MS 4. yüzyıldaki değişim, Ge’ez yazımındaki ünlü ayrımlarını belirginleştirdi; yaygın kabul gören bir açıklama bunu Hristiyan kutsal metinlerinin çevrilmesiyle ilişkilendirir. Bu, yazı sisteminin gelişimiydi; ኄ’nin bir defada yaratıldığına dair belgelenmiş bir kayıt değildir.

Ge’ez daha sonra ayin dili oldu. Etiyopya yazısı Amharca, Tigrinya, Tigre, Oromo ve başka diller için de uyarlandı. ኄ sözcüklerin içinde kullanılır; okunuşu dile bağlıdır.

ኄ nasıl yazılır?

Etiyopya yazısını destekleyen bir klavye düzeni seçin; tuşlar düzene göre değişir. GFF Amharic 2.3 kılavuzu hhie tuşlarını ኄ ile eşleştirir; GeezWord 18.1’in masaüstü düzeni ]a kullanır. Unicode adı, karakterin nasıl girileceğini belirtmez.

Metin girişi ve yazı tipi desteği ayrı konulardır. 2026’da kontrol edilen SIL yönergeleri, Etiyopya yazısı desteğinin işletim sistemine ve uygulamaya göre değişebileceğini belirtiyor. Kare kutu görünürse Etiyopya karakterlerini içeren bir yazı tipi seçin; yazı biçimi değişse de kaydedilen karakter değişmez.