Małpka, która nie mówi

Twój sekret jest bezpieczny — albo ktoś powiedział za dużo.

Po tym, jak zwierzysz się z czegoś prywatnego, to obietnica milczenia: nikomu nie powtórzą. Tuż po ich własnej wiadomości oznacza coś zbyt szczerego, zalotnego lub kłopotliwego — ręka na ustach, „naprawdę to powiedziałem?”.

Skąd się wzięły trzy mądre małpy?

Z japońskiej rzeźby w chramie, która uczyła powściągliwości.

Najsłynniejsza wersja jest wyrzeźbiona nad świętą stajnią dla koni w Nikkō Tōshō-gū, chramie w Japonii, którego odbudowę ukończono w 1636 roku. Wierzono, że małpy chronią konie, a panel uczy dzieci, by nie widziały, nie słyszały i nie mówiły niczego złego. Nazwy to japońska gra słów: -zaru znaczy „nie” i brzmi jak saru, „małpa”; ta małpka to iwazaru, „nie mówi”.

Podobna zasada pojawia się wcześniej w Dialogach konfucjańskich, zbiorze nauk Konfucjusza, ale nie dowodzi to, że małpy pochodzą z Chin. Przewodnik po Japonii z 1894 roku opisywał kamienne płaskorzeźby z trzema małpami jako przydrożne przedmioty kultu Kōshin, ludowego obrzędu w powracające „dni małpy”. Po angielsku powiedzenie często opisuje ludzi ignorujących zło; w przemówieniu radiowym z 1940 roku prezydent Franklin D. Roosevelt przywołał „nie widzieć zła i nie słyszeć zła” wobec tych, którzy woleli przemilczeć zagrożenia wojny.