Sıçan

Önce hayvan; birine yöneltilince ispiyoncu ya da hain.

Resimde yandan görünen gri ya da kahverengi bir sıçan var, kuyruğu uzun ve tüysüz. İnsanlar hayvanın kendisi için gönderir: evcil sıçanlarını paylaşan sahipler (pet shoplarda satılan, temiz ve zeki, omuzda gezen ıslah edilmiş tür), mutfakta ya da peronda az önce bir sıçan görenler ya da bir şey ters gittiğinde atılan şaka. Eşi 🐁, yani fare, daha küçük ve çoğu zaman beyaz çizilir; 🐭 ise fare yüzüdür.

İğneleme İngilizceden geliyor. Orada «rat» yüz yılı aşkın süredir arkadaşlarını polise, öğretmene ya da patrona satan muhbir demek; dünya genelinde sosyal medyadaki kullanım buradan doğdu, Türkçede ispiyoncu deriz. İngiliz bulvar gazeteleri aldatan eş için «love rat» tabirini ekledi. Türkçede «lağım faresi» de aşağılama olarak kullanılır. Yani birinin adının altına konan 🐀 şunu der: bu kişi ağzı sıkı değil, ihanet eder, güvenilmez. Oyuncuların daha yumuşak bir sürümü var: «rat», açık açık dövüşmek yerine köşede saklanıp pusu kuran oyuncudur.

Dünyanın yarısı onu sevgiyle okur. Sıçan, Çin burçlarının on iki hayvanının ilkidir ve zekâ ile becerikliliği simgeler; bu yüzden Sıçan Yılı'na denk gelen Ay Yeni Yılı kutlamalarında 🐀 görülür (2020 böyle bir yıldı, bir sonraki 2032). Çince, Japonca, Korece ve Vietnamcada tek bir sözcük hem sıçanı hem fareyi karşılar, bu yüzden orada 🐀 ile 🐭 aynı işi görür. Hindu geleneğinde sıçan, fil başlı tanrı Ganeşa'nın bineğidir; Racastan'daki Karni Mata tapınağında binlerce sıçan beslenir ve kutsal sayılır.

Bana ispiyoncu mu dediler?

Yanında ne olduğuna bak; sızıntıdan sonra tek başınaysa büyük ihtimalle evet.

Kafes fotoğrafı, burç tebriği ya da evde kemirgen hikâyesinin yanında hayvandan söz ediliyordur. Özel bir şey dışarı sızdıktan kısa süre sonra mesajının altına gülücüksüz konmuşsa, senin ağzından kaçırdığın suçlamasıdır. Birbirine takılan arkadaşlar arasında gülüp geçilecek bir laftır; öfkeli birinden gelirse ihanet suçlamasıdır ve bazı çevrelerde birine söylenebilecek en kötü şeye yakındır. İki durumda da bu bir suçlamadır, birinin gerçekten ispiyonladığının kanıtı değil. Evcil hayvanın ya da burcun için gönderiyorsan yanına bir söz ya da fotoğraf ekle ki kimse hüküm gibi okumasın.