Caduceus

Het is de herautenstaf van Hermes: boodschappers, handel en vrije doortocht.

In de Griekse mythologie is Hermes de bode van de goden, gids van reizigers en zielen, beschermer van kooplieden, herauten en, met een knipoog, dieven. Zijn staf, in het Grieks kerykeion, was het kenteken van de heraut: wie hem droeg was een officiële gezant en mocht niets worden aangedaan. De Romeinen noemden dezelfde god Mercurius, vandaar ook staf van Mercurius; het Latijnse woord caduceus is blijven hangen.

De tekening is simpel: een rechte stok, twee slangen die in tegengestelde richting omhoog kronkelen en elkaar bovenaan ontmoeten, en een paar kleine vleugels. De slangen gelden als teken van vrede tussen vijanden; volgens een verhaal gooide Hermes zijn staf tussen twee vechtende slangen, die zich er toen omheen wonden. De vleugels zijn die van Hermes zelf, de snelle god.

Door Hermes werd de caduceus een teken van handel en onderhandeling. Hij staat op wapens van sommige handelssteden en op emblemen van douane, handel en post in verschillende landen, los van elk medisch gebruik.

Is het het symbool van de geneeskunde?

Vooral uit Amerikaanse gewoonte; het traditionele medische teken heeft één slang.

Het teken van de geneeskunde sinds de oudheid is de esculaap, de staf van de Griekse god van de genezing Asklepios: een knoestige stok met één slang en zonder vleugels, ⚕. Dat is het teken in de logo's van veel artsenverenigingen en op de vlag van de Wereldgezondheidsorganisatie. Toch zien veel mensen, artsen incluis, het verschil niet.

De verwarring kwam op gang in 1902, toen de medische dienst van het Amerikaanse leger de caduceus op het insigne van zijn officieren zette, als teken van hun status als niet-strijders; in medische uitgaven dook hij al eerder op. Van daaruit verspreidde hij zich door de Amerikaanse zorgbranding. Een klassiek onderzoek naar Amerikaanse zorglogo's vond dat commerciële bedrijven eerder de caduceus kozen en beroepsorganisaties eerder de esculaap; dat past bij de grap dat de caduceus het symbool is van de handel in geneeskunde. Ook buiten de VS komt hij voor, bijvoorbeeld op het insigne van de medische dienst van de Britse RAF.

Zet iemand ☤ naast een ziekenhuis, apotheek of dokter, dan bedoelt die zorg. Kies je zelf een symbool en wil je historisch juist zijn, neem dan ⚕.