Ankh

Het is de Egyptische hiëroglief voor ‘leven’. Het teken is een T met een lus erboven, vaak druppelvormig getekend; in het Egyptische schrift schreef het het woord ankh: leven, leven (werkwoord), levend. Het is een van de bekendste hiërogliefen, en daarom duikt het overal op, van museumposters tot telefoonhoesjes.

In de Egyptische kunst houden goden de ankh bij de lus vast en bieden hem de koning aan, vaak recht onder zijn neus: de gift van de levensadem. Koningen dragen hem in de hand, en vaak staat hij naast twee begeleidende tekens, de djed-pijler (standvastigheid) en de was-scepter (macht), in een veelvoorkomende formule: leven, standvastigheid, macht. Wat de vorm oorspronkelijk voorstelde wordt nog altijd betwist; een sandaalriem of een sierlijke strik zijn de gebruikelijke gissingen.

Toen het christendom zich in de eerste eeuwen na Christus over Egypte verspreidde, hielden de Egyptische (Koptische) christenen het vertrouwde teken en gebruikten het als kruis: het hengselkruis of crux ansata, Latijn voor ‘kruis met handvat’. De kapelgevels van de christelijke begraafplaats van Bagawat, in gebruik van ongeveer de 2e tot de 7e eeuw, tonen het, en Koptische kerken gebruiken het lussenkruis nog steeds. Een ☥ in een Koptisch-kerkelijke context is dus een echt christelijk kruis; elders verwijst het meestal naar het oude Egypte en het leven, niet naar het christendom.

Wat betekent ☥ als iemand het je stuurt?

Leven, eeuwigheid, of gewoon ‘ik hou van het oude Egypte’. In een bio, gebruikersnaam of bijschrift is de ankh meestal decoratie met een smaakje: de persoon houdt van Egypte, mystiek of de gothic look. Sommige Egyptenaren zetten hem naast hun vlag als teken van afkomst; in de Afrikaanse diaspora wordt hij sinds de jaren zestig en zeventig gedragen als symbool van Afrikaanse wortels en trots op de voorouders; aanhangers van moderne herlevingen van de oude Egyptische religie zien er een heilig teken in.

De gothic- en alternatieve scene pikte hem in de jaren tachtig op, mede door vampierfilms en strips waarin onsterfelijkheid en ankh samengaan; een ☥ naast zwarte hartjes en vleermuizen gaat over stijl en de romantiek van eeuwig leven, niet over religie. In een condoleance- of herdenkingsbericht lees je het als eeuwig leven, de wens dat iemand voortleeft. In geen van die gevallen is het een belediging; de grootste vergissing is uit het teken alleen afleiden dat de afzender christen is, of van welke religie dan ook.