Kitan küçük yazısındaki 18BF2 karakteri

Kitan dilinde bir sesi gösterir, ancak kesin okunuşu tartışmalıdır.

Kitan küçük yazısı, Kitan dilini ses işaretleri (fonogramlar) ve bazı tam sözcük işaretleri (logogramlar) ile yazıyordu. Bir fonogram sözcüğün parçasıdır; bu nedenle 𘯲’yi doğrudan Türkçeye çevrilebilen bir sözcük olarak değil, yazımın bir parçası olarak anlamak gerekir.

2010 tarihli bir kodlama önerisi bu karakteri car olarak çevriyazdı. Buradaki car, İngilizce sözcük değil, akademik bir ses gösterimidir.

Kitan küçük yazısı ne zaman ortaya çıktı?

Geleneksel tarih yaklaşık 925’tir; 2026 tarihli bir araştırma ne zaman yerleştiğini sorgular.

Geleneksel anlatıya göre Liao’nun kurucusu Abaoji’nin küçük kardeşi Yelü Diela, Kitan dilini yazmak için küçük yazıyı oluşturdu. Uygur topluluklarının kullandığı Uygur yazısından esinlendiği söylenir; ancak iki yazı biçim olarak pek benzemez.

Günümüze ulaşan yazıtlar 11. ve 12. yüzyıllardan kalmadır ve çoğunlukla taş mezar kitabelerinde görülür. 2026 tarihli bir değerlendirme, 1011’de Kore krallığı Goryeo’daki görevlilerin Kitan dilindeki bir mektubu okuyamadığını aktaran kayda dayanarak küçük yazının daha sonra standartlaşmış olabileceğini savunur. Bu yazı, büyük yazıyla birlikte iki Kitan yazı sisteminden biriydi. Daha sonraki Cürcen yazısı da Kitan örneklerinden yararlandı; küçük yazı Batı Liao ve Jin dönemlerinde de kullanılmaya devam etti.

𘯲 “taş” mı demek?

Yalnızca daha uzun bir yazımın tartışmalı okunuşunda.

2021 tarihli bir çalışma, yazıtlardaki 𘯲𘯺 dizisini inceler. Önceki araştırmalar bunu Chala özel adı olarak okurken çalışma čala (“taş”) okunuşunu önerir ve bunu yine “taş” anlamındaki Moğolca čilaγun sözcüğüyle ilişkilendirir. Bu yorum tek başına 𘯲 için değil, dizinin bağlamı için geçerlidir.