Koppelteken

Meestal heeft een opmaakprogramma het gezet; gewone toetsenborden hebben er geen toets voor.

De streepjestoets (-) typt het koppelteken-minteken, een erfenis van de oude ASCII-tekenset, waarin één teken zowel koppelteken als minteken moest zijn. Unicode voegde een apart, ondubbelzinnig koppelteken toe en raadt het aan voor zetwerk: dat is ‐. Lettertypen tekenen ze vaak gelijk, maar software vergelijkt tekens, geen vormen.

Je komt ‐ vooral tegen in tekst die door een zet- of publicatiesysteem is gegaan of daaruit is gekopieerd: boektekst, pdf’s, woordenboeken, sommige documentsjablonen. Het gaat mis als zulke tekst wordt geplakt waar tekens letterlijk worden vergeleken, zoals in een zoekvak, een bestandsnaam, een wachtwoord, een spreadsheet of code, en de match zonder zichtbare reden mislukt. Weigert een ogenschijnlijk prima streepje te matchen, dan is dit een waarschijnlijke boosdoener: typ het opnieuw met de toets.

Wat doet een koppelteken?

Het verbindt woorddelen of markeert een woord dat op de volgende regel doorloopt.

In het Nederlands koppelt het samenstellingen (Zuid‐Afrika, mede‐eigenaar) en voorkomt het klinkerbotsing (zee‐egel). Regels verschillen per taal. In het Engels verandert de plaats het tafereel: man-eating shark is een haai die mensen eet; man eating shark is een man die haai eet.

Een koppelteken laat ook zien waar een woord aan het regeleinde is afgebroken. Na een gewoon koppelteken mag de regel breken; moet de verbinding op één regel blijven, dan gebruiken zetters het vaste koppelteken ‑, en voor een streepje dat alleen verschijnt als het woord daar echt breekt, het onzichtbare zachte afbreekstreepje.

Waar komt het koppelteken vandaan?

Het groeide uit oudere tekens die twee woorden als één lieten lezen. In Oud-Griekse grammaticale geschriften gaf een gebogen boogje onder de letters van een samenstelling aan dat ze bij elkaar hoorden; een kort horizontaal streepje was het nog niet.

Later, in middeleeuwse handschriften en vroege drukken, namen verwante tekens de twee huidige taken over: een afgebroken woord aan het regeleinde tonen en woorden verbinden. Het Engels begon in de 15e eeuw samenstellingen met een koppelteken te schrijven; in de 16e eeuw werd dat gewoon. Het minteken lijkt erop, maar deelt deze geschiedenis niet.